泰式御定礼服的历史由来

泰式御定礼服的历史由来

ความเป็นมาของชุดไทยพระราชนิยม

1960 年，诗丽吉王太后陛下随同拉玛九世普密蓬 · 阿杜德大帝陛下出访美国及欧洲多国，开展友好外交之旅。

彼时，王太后陛下深刻意识到自己作为泰国王后所肩负的角色，在国际舞台上代表着全体泰国女性的形象。她注意到，当时的泰国女性尚未形成明确、统一的本民族服饰规范。为此，王太后陛下萌生了设计并裁制一套能够真正彰显泰国独特魅力的民族服饰的想法，以便在出访各国之时，向世界展示泰国的文化风范。

王太后陛下御准并委派专家学者对古代宫廷中泰国女性的着装传统进行了深入研究，在此基础上，将传统元素与现代剪裁技艺相融合，既保留了古朴典雅的泰式韵味，又兼顾了穿着的便利性与时代感。王太后陛下亲自审阅款式，并提出改进意见，最终形成了五款 礼服样式。此后，王太后陛下又御定增补三款，共计八款。

王太后陛下恩准其随侍女官、也是陛下的姨母——玛妮拉·布纳格女士 ， 为这八款御定礼服命名。命名灵感取自大皇宫及律实宫内各宫殿、亭苑及重要场所的名称，依据不同场合与使用功能赋予每款礼服独特的称谓。八款礼服分别为：銮冬泰服 (Thai Ruean Ton) 、吉拉达泰服 (Thai Chitralada) 、 阿玛琳泰服 (Thai Amarin) 、波隆披曼泰服 (Thai Boromphiman) 、律实泰服 (Thai Dusit) 、扎克里泰服 (Thai Chakri) 、西瓦莱泰服 (Thai Siwalai) 以及扎克里帕泰服 (Thai Chakraphat) 。

此后，王太后陛下御准并鼓励泰国普通女性以此作为范本，进行裁制与穿着。这些礼服迅速受到广泛欢迎，越来越多的泰国女性跟随陛下的步伐，身着这些典雅服饰出现在各种场合。它们逐渐被人们所熟知，并被尊称为“泰式御定礼服”。时至今日，泰式御定礼服已成为泰国女性民族服饰的 典范 ，广泛应用于各类重要仪式——无论是国家典礼、订婚仪式、婚礼庆典，还是佛教活动等。它还被指定为泰国女性的民族代表服饰，用于参加国际选美赛事，向世界展示泰国之美。此外，泰式御定礼服还成为众多希望彰显泰国特色的组织机构进行制服设计时的重要灵感来源与蓝本。

ความเป็นมาของชุดไทยพระราชนิยม

ในพ.ศ.๒๕๐๓ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง โดยเสด็จพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ไปทรงเยือนสหรัฐอเมริกาและประเทศต่างๆ ในทวีปยุโรป เพื่อทรงเจริญสัมพันธไมตรี

สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวงทรงตระหนักถึงบทบาทของพระองค์ในฐานะพระราชินีแห่งราชอาณาจักรไทย ซึ่งเปรียบเสมือนตัวแทนของสตรีไทยทั้งชาติ และทรงเล็งเห็นว่าในเวลานั้น สตรีไทยยังไม่มีแบบแผนของชุดประจำชาติที่แน่นอน จึงทรงพระราชดำริให้ออกแบบตัดเย็บชุดไทยที่แสดงถึงเอกลักษณ์ความเป็นไทยอย่างแท้จริง เพื่อทรงในการเสด็จพระราชดำเนินไปทรงเจริญสัมพันธไมตรีกับนานาประเทศ

ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ผู้เชี่ยวชาญทำการศึกษาธรรมเนียมการแต่งกายของสตรีไทยในราชสำนักโบราณ เพื่อนำมาผสมผสานกับวิธีการตัดเย็บที่ทำให้สะดวกในการสวมใส่และเหมาะสมกับยุคสมัย แต่ยังคงรักษาความเป็นไทยได้อย่างกลมกลืนและสง่างาม ทรงพระราชวินิจฉัยและทรงแนะนำให้ปรับปรุงรูปแบบจนได้ ๕ แบบ ต่อมาทรงพระราชดำริเพิ่มเติมอีก ๓ แบบ รวมทั้งสิ้น ๘ แบบ

สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ท่านผู้หญิงมณีรัตน์ บุนนาค พระมาตุจฉาซึ่งเป็นนางสนองพระโอษฐ์ ตั้งชื่อชุดไทยพระราชนิยมทั้งหมด โดยนำชื่อพระที่นั่ง พระตำหนัก และสถานที่สำคัญต่างๆ ในพระบรมมหาราชวังและพระราชวังดุสิต มาเป็นชื่อเฉพาะของชุดไทยตามโอกาสและลักษณะการใช้งาน ได้แก่ ชุดไทยเรือนต้น ชุดไทยจิตรลดา ชุดไทยอมรินทร์ ชุดไทยบรมพิมาน ชุดไทยดุสิต ชุดไทยจักรี ชุดไทยศิวาลัย และชุดไทยจักรพรรดิ

หลังจากนั้น ได้พระราชทานพระราชานุญาตให้สตรีไทยทั่วไปสามารถนำไปเป็นแบบอย่างในการตัดเย็บสวมใส่ จนชุดไทยดังกล่าวได้รับความนิยมมาก มีผู้โดยเสด็จใส่กันอย่างแพร่หลาย เป็นที่รู้จักกันในชื่อ “ชุดไทยพระราชนิยม” ซึ่งกลายเป็นต้นแบบชุดประจำชาติของสตรีไทยที่นำไปใส่กันในงานพิธีสำคัญต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นงานรัฐพิธี งานหมั้น งานแต่งงาน งานบุญ ฯลฯ และยังใช้เป็นชุดประจำชาติสำหรับสตรี ซึ่งเป็นตัวแทนของประเทศในการเข้าประกวดความงามระดับโลก นอกจากนี้ ชุดไทยพระราชนิยมยังเป็นต้นแบบที่นำไปออกแบบเพิ่มเติมเป็นชุดเครื่องแบบของเจ้าหน้าที่องค์กรต่างๆ ที่ต้องการแสดงเอกลักษณ์ความเป็นไทยอีกด้วย

銮冬泰服，属于泰式休闲礼服，适用于非正式场合。銮冬泰服由棉布或丝绸制成，上装为浅圆领、七分袖，前胸开襟，配有五颗纽扣，下身搭配齐踝筒裙（ pha nung ），辅以简约素雅的配饰。銮冬泰服一名源自曼谷律实宫（ Dusit Palace ）内的銮冬殿。该建筑群建于拉玛五世国王统治时期，是国王于公务余暇之时，以放松身心、调养体态的御用休闲之所。

ชุดไทยเรือนต้น ชุดไทยลำลอง ใช้ในโอกาสไม่เป็นทางการ ตัดเย็บด้วยผ้าฝ้ายหรือผ้าไหม เสื้อคอกลมตื้น แขนสามส่วน ผ่าอก ดุมห้าเม็ด สวมคู่กับผ้านุ่งป้ายยาวจรดข้อเท้า และเครื่องประดับเรียบง่าย ชื่อชุดมาจากพระตำหนักเรือนต้น ในพระราชวังดุสิต ที่สร้างขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ สำหรับเป็นที่ประทับลำลอง และทรงผ่อนคลายพระราชอิริยาบถเมื่อว่างเว้นจากพระราชภารกิจ

吉拉达泰服是一款正式的日间礼服，款式与銮冬泰服颇为相似。但上衣改用立领长袖设计，下身搭配丝绸筒裙（pha nung），筒裙采用提花泰丝或镶有织带边饰，搭配相宜的首饰。吉拉达泰服一名源自律实宫内的吉拉达挽罗殿。该殿建于1913年拉玛六世国王在位期间，作为国王撰写著作与私下召见内臣的场所。拉玛六世国王曾偶居于此。后来国王敕建新的正殿建筑群，并正式迁住帕亚泰宫（Phaya Thai Palace）。普密蓬·阿杜德大帝（拉玛九世）在位期间，下令以吉拉达殿作为居所和办公场所，大部分时间都在此居住和办公。此外，当时还下令扩建其周边区域，作为皇家私人项目的基地。

ชุดงานพิธีกลางวัน รูปแบบคล้ายชุดไทยเรือนต้น แต่คอเสื้อเป็นคอตั้ง แขนยาวจรดข้อมือ ผ้านุ่งป้ายทำจากผ้าไหมยกดอกทั้งตัวหรือมีเชิง ใช้เครื่องประดับตามสมควร ชื่อชุดมาจากพระตำหนักจิตรลดารโหฐาน พระราชวังดุสิต สร้างในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๖ เมื่อ พ.ศ. ๒๔๕๖ เพื่อเป็นที่ทรงพระราชนิพนธ์และให้ราชเสวกเข้าเฝ้าฯ เป็นการส่วนพระองค์ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวได้เสด็จฯ มาประทับเป็นครั้งคราว ต่อมาทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระราชมนเฑียรสถานขึ้นใหม่ และทรงย้ายไปประทับ ณ พระตำหนักพญาไทเป็นการถาวร ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร รัชกาลที่ ๙ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ใช้พระตำหนักจิตรลดารโหฐานเป็นที่ประทับ ทรงใช้พระตำหนักนี้เป็นที่ประทับทรงงานเกือบตลอดรัชสมัย และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ต่อเติมโดยรอบอาณาบริเวณ เพื่อให้เป็นที่ตั้งของโครงการส่วนพระองค์

阿玛琳泰服是一款正式的晚礼服，用于王室典礼和正式晚宴。它与吉拉达泰服相似，上衣为立领长袖。不同之处在于整套服饰采用织金泰丝，或采用带有金线纹饰的泰丝制成。以面料的华贵与首饰的精美见长。阿玛琳泰服一名源自大皇宫阿玛琳威尼猜殿（ Amarin Winitchai Throne Hall）。该殿由拉玛一世敕建，作为国王接见外臣，处理重要国事，举行各类王室典礼的正殿。自拉玛二世国王统治以来，该殿亦作为国王在加冕典礼期间举行皇家功德仪式的场所。

ชุดสำหรับงานพระราชพิธีและงานพิธีกลางคืน มีลักษณะเหมือนชุดไทยจิตรลดาคือเป็นเสื้อแขนยาว คอกลมมีขอบตั้ง แตกต่างตรงที่ตัดเย็บด้วยผ้าไหมยกทองทั้งตัวหรือมีทองแกม โดดเด่นที่เนื้อผ้าและเครื่องประดับ ชื่อชุดมาจากพระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย เป็นพระที่นั่งอยู่ในหมู่พระมหามณเฑียร ในพระบรมมหาราชวัง พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ ๑ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเพื่อให้เป็นสถานที่สำหรับเสด็จออกว่าราชการสำคัญ ใช้เป็นท้องพระโรงสำหรับเสด็จออกฝ่ายหน้า และประกอบพระราชพิธีในงานสิริมงคลต่าง ๆ นอกจากนี้ยังใช้เป็นสถานที่เสด็จออกทรงบำเพ็ญพระราชกุศลในพระราชพิธีบรมราชาภิเษกตั้งแต่รัชกาลที่ ๒ เป็นต้นมา

波隆披曼泰服是一款正式的晚礼服，用于王室典礼和正式晚宴。这款泰服将上衣和裙子缝合为一体，上装为立领长袖，下装为前褶裙，由丝绸和金线交织的锦缎制成，搭配传统的泰式腰带。波隆披曼泰服一名源自于大皇宫内的波隆披曼殿（ Borom Phiman Throne Hall）。该殿受拉玛五世国王之命建造，原名为帕努玛占伦殿（Phanumart Chamrun），后于1924年更名为波隆披曼殿，以纪念被拆除的拉玛四世国王的住所。

ชุดสำหรับงานพระราชพิธีและงานพิธีกลางคืน เสื้อและผ้านุ่งตัดเย็บติดกัน เสื้อแขนยาว คอกลมมีขอบตั้ง ผ้านุ่งจีบหน้า ตัดเย็บจากผ้าไหมยกทอง คาดเข็มขัดไทย ชื่อชุดมาจากพระที่นั่งบรมพิมาน ในพระบรมมหาราชวัง พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้น เดิมมีชื่อว่าพระที่นั่งภาณุมาศจำรูญ ต่อมาใน พ.ศ. ๒๔๖๗ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนเป็น “พระที่นั่งบรมพิมาน ” ตามนามพระที่นั่งองค์ใหญ่ อันเป็นพระวิมานที่ประทับในพระอภิเนาว์นิเวศน์ของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ ที่รื้อถอนไป

扎克里泰服是一款晚礼服。其特点为单侧露肩，上装为成品披肩，既有刺绣款式，亦有简约式样。下装为前褶筒裙，采用金线提花泰丝或金色泰丝裁制而成。扎克里泰服一名源自扎克里玛哈帕萨殿（ Chakri Maha Prasat Hall）。该殿位于大皇宫律实殿（Dusit Maha Prasat Throne Hall）和扎克里帕披曼殿（Chakraphat Phiman Halls）中间。该建筑由拉玛五世国王于1875年敕建。其主体呈现欧洲古典主义风格，而顶部则冠以三座泰式尖顶。国王陛下在该殿接见各国使节，并接受其递交的国书，或在此举办各项庆典，接受各方的祝颂。此外，该殿也用于举行王室典礼、皇家功德仪式及其他王室公务，如举行御宴，接待正式访问泰国的各国君主或国家元首。

ชุดงานพิธีกลางคืน เปิดไหล่หนึ่งข้าง ท่อนบนเป็นสไบสำเร็จ ซึ่งมีทั้งสไบปักและสไบเรียบ ท่อนล่างเป็นผ้านุ่งจีบหน้า ตัดเย็บด้วยผ้าไหมยกทองหรือผ้าไหมสีทอง ชื่อชุดมาจากพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ประดิษฐานอยู่ตรงกลางระหว่างพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทและหมู่พระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน ในพระบรมมหาราชวัง พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ ทรงพระกรุณา โปรดเกล้าให้สร้างขึ้นใน พ.ศ. ๒๔๑๘ ตัวอาคารเป็นแบบสถาปัตยกรรมยุโรป ส่วนหลังคาเป็นยอดปราสาท ๓ ยอดตามแบบสถาปัตยกรรมไทย ท้องพระโรงกลางพระที่นั่งจักรีมหาปราสาทเป็นท้องพระโรงสำหรับสมเด็จพระมหากษัตริยาธิราชเจ้า เสด็จออกให้คณะทูตานุทูตต่างประเทศเฝ้าฯ ถวายพระราชสาสน์ตราตั้งเป็นเอกอัครราชทูตประจำพระราชสำนัก หรือเฝ้าฯ ถวายพระพรชัยมงคลในโอกาสต่าง ๆ นอกจากนี้ยังเป็นสถานที่สำหรับประกอบการพระราชพิธี การพระราชกุศล หรือประกอบพระราชกรณียกิจอย่างอื่นตามควรแก่โอกาส เช่น จัดเป็นที่พระราชทานเลี้ยงรับรองพระราชาธิบดี หรือประมุขประเทศต่าง ๆ ที่มาเยือนประเทศไทยเป็นทางการ

律实泰服是一款晚间大礼服。这款泰服上装为宽圆领无袖设计，衣身精美地点缀着金银丝线和珠饰，下装为前褶筒裙，采用泰丝或金线提花泰丝裁制。律实泰服一名源自律实殿（Dusit Maha Prasat Throne Hall）。该建筑由 拉玛一世国王 于1789年敕建，用以代替遭火灾损毁的阿玛琳特拉披实 玛哈帕萨 殿（Amarintharapisek Maha Prasat Hall）, 建成以后用作国王处理政务、举行国家典礼及宗教仪式的场所。

后来，该殿逐渐成为王室成员举行停灵仪式的场所。在加冕典礼期间，国王陛下会亲临该殿祭拜供奉于此的先皇灵骨，以表达对王室先祖的深切缅怀。

ชุดพิธีเต็มยศกลางคืน เสื้อคอกลมกว้าง แขนกุด ปักด้วยดิ้นเงินดิ้นทองหรือลูกปัด ผ้านุ่งจับจีบหน้า ตัดเย็บจากผ้าไหมหรือผ้าไหมยกทอง ชื่อชุดมาจากพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทในพระบรมมหาราชวัง พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ ๑ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. ๒๓๓๒ แทนพระที่นั่งอมรินทราภิเษกมหาปราสาทที่เกิดเพลิงไหม้ เพื่อใช้เป็นสถานที่ออกว่าราชการ ประกอบพระราชพิธี และบำเพ็ญพระราชกุศลต่างๆ ต่อมาพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทใช้เป็นที่ประดิษฐานพระบรมศพและพระศพจนเป็นธรรมเนียม พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจะเสด็จฯ มายังพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทในการพระราชพิธีบรมราชาภิเษก เพื่อกราบถวายบังคมและสดับปกรณ์พระบรมอัฐิและพระอัฐิสมเด็จพระบรมราชบุพการี

西瓦莱泰服是一款适用于日间和晚宴会的礼服。它在外观上与波隆披曼泰服相似，但该款泰服的上装部分会叠搭一条华丽的绣花披肩——“萨帕克”（saphak）。西瓦莱泰服一名源自西瓦莱玛哈帕萨殿（Siwalai Maha Prasat），这是一座位于大王宫西瓦莱花园东南角的亭阁。该亭阁由拉玛五世国王于1878年敕建，用以供奉扎克里王朝历代圣王的雕像。1918 年，拉玛六世国王下令将雕像移至玉佛寺的先王殿（Prasat Thep Bidorn）。自那以后，西瓦莱殿一直闲置到现在。

ชุดสำหรับงานพระราชพิธีกลางวันและกลางคืน คล้ายชุดไทยบรมพิมาน แต่มีสะพักทับเสื้ออีกชั้นหนึ่ง ชื่อชุดมาจากพระที่นั่งศิวาลัยมหาปราสาท ซึ่งอยู่บริเวณมุขด้านตะวันออกเฉียงใต้ของสวนศิวาลัย ในพระบรมมหาราชวัง พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างเมื่อ พ.ศ. ๒๔๒๑ เพื่อประดิษฐานพระบรมรูปสมเด็จพระบูรพมหากษัตริยาธิราชเจ้าแห่งราชวงศ์จักรีใน พ.ศ. ๒๔๖๑ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๖ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้อัญเชิญพระบรมรูปไปประดิษฐาน ณ ปราสาทพระเทพบิดร ในวัดพระศรีรัตนศาสดาราม พระที่นั่งศิวาลัยมหาปราสาทจึงว่างเว้นจากการใช้งานจนถึงทุกวันนี้

扎克里帕泰服是一款穿着出席晚宴会的礼服。它与扎克里泰服相似，但扎克里帕泰服的上装为两层斜披披肩。内层搭配百褶萨拜（sabai）披肩，外层再覆萨帕克（saphak）肩布。下装为织金锦缎的前褶裙，腰部系有泰式腰带和配套的珠宝首饰。扎克里帕泰服一名源自大皇宫内蒙天宫殿群（Phra Maha Monthien）的主亭阁——扎克里帕披曼殿（Chakraphat Phiman Throne Hall）。该大殿是王室加冕典礼期间举行“移居仪式”（Chaloem Ratcha Montien）的地点。“扎克里帕披曼”意为“帝王的居所”，根据王室传统，唯有完成完整加冕典礼的君主方可在此殿居住或在此休憩一至两晚，随后按圣意移驾至其他皇宫或宫殿。

ชุดเต็มยศสำหรับงานพิธีกลางคืน มีลักษณะคล้ายชุดไทยจักรี แต่ท่อนบนห่มผ้าสองชั้น ชั้นในมักเป็นสไบจีบและห่มทับด้วยสะพัก ผ้านุ่งยกทองจับจีบด้านหน้า คาดเข็มขัดและใส่เครื่องประดับเข้าชุดกันชื่อชุดมาจากพระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน ในพระบรมมหาราชวัง เป็นพระที่นั่งองค์ประธานของหมู่พระมหามณเฑียร ใช้เป็นสถานที่สำหรับพระราชพิธีเฉลิมราชมณเฑียร ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษกพระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน หมายถึงที่อยู่ของพระมหาจักรพรรดิราช ซึ่งตามพระราชนิติธรรมประเพณี พระมหากษัตริย์ที่ทรงประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษกขึ้นครองราชย์ตามโบราณราชประเพณีแล้วเท่านั้น จึงจะสามารถประทับ ณ พระที่นั่งแห่งนี้ได้ หรืออาจประทับแรมเพียง ๑ หรือ ๒ ราตรี ต่อจากนั้นจึงเสด็จฯ ไปประทับ ณ พระราชมนเฑียร หรือพระราชวังอื่นตามพระราชอัธยาศัย

เสื้อพระราชทาน 3 แบบ

三款御赐服

诗丽吉王太后陛下在1960年随同拉玛九世普密蓬·阿杜德大帝陛下出访各国、开展友好外交之际，深刻认识到向世界传播与弘扬泰国独特文化认同的重要性。为此，王太后陛下御准专家为女性设计典雅且合乎时宜的泰式服装，最终形成了全部八款“泰式御定礼服”，成为当今泰国女性民族服饰的典范。1979年，普密蓬•阿杜德大帝陛下御赐泰国男性一款全新的民族服饰，被称为“御赐服”（Phra Ratchathan Shirt）。这款服饰上衣为立领对襟，由泰国传统面料裁制而成，并配有五颗纽扣，下身搭配颜色素雅的长裤，彰显了泰式风格精致优雅且简约的特点。此后，由于泰国炎热的气候特征，内阁于1980年正式认可“御赐服”作为政府官员除西服外的另一种正装选择。这两款标志性服饰的问世，不仅彰显了两位陛下深厚的艺术造诣，更向世界舞台呈现了泰国民族认同的独特魅力。

สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงเล็งเห็นถึงความสำคัญของการอนุรักษ์และเผยแพร่อัตลักษณ์ไทย สู่สายตาชาวโลก เมื่อครั้งโดยเสด็จพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศรมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ไปทรงเจริญสัมพันธไมตรีกับนานาประเทศใน พ.ศ. ๒๕๐๓ จึงมีพระราชเสาวนีย์ให้ผู้เชี่ยวชาญออกแบบชุดไทยสำหรับสตรีที่สง่างามและเหมาะสมกับกาลเทศะ จนเกิดเป็น "ชุดไทยพระราชนิยม" ทั้ง ๘ แบบ ซึ่งกลายเป็นต้นแบบของชุดประจำชาติสำหรับสตรีไทยในปัจจุบัน ใน พ.ศ. ๒๕๒๒ พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราชบรมนาถบพิตร ได้พระราชทานชุดไทยสำหรับสุภาพบุรุษที่นิยมเรียกกันว่า "เสื้อพระราชทาน" โดยมีลักษณะเป็นเสื้อคอตั้งผ่าหน้า กระดุม ๕ เม็ด ตัดเย็บด้วยผ้าไทย สวมคู่กับกางเกงสีสุภาพ สะท้อนความเรียบหรูแบบไทย ต่อมาในพ.ศ. ๒๕๒๓ ที่ประชุมคณะรัฐมนตรีจึงได้มีมติรับรองให้เสื้อไทยพระราชทานเป็นเครื่องแบบข้าราชการแทนเสื้อสากล เพื่อความเหมาะสมกับสภาพอากาศของประเทศไทย การกำเนิดของชุดไทยทั้งสองแบบนี้ ไม่เพียงแสดงถึงพระอัจฉริยภาพด้านศิลปวัฒนธรรมของทั้งสองพระองค์ แต่ยังเป็นการประกาศความงดงามของอัตลักษณ์ไทยให้ปรากฏอย่างสง่างามบนเวทีโลก

短袖款御赐服：多选用浅色或图案素雅的纹样，适合日常穿着、执行公务或出席日间典礼 , 参加晚间典礼则选择色调较深的纹样。

เสื้อพระราชทานแขนสั้น ใช้สีอ่อนหรือมีลวดลายสุภาพ สวมใส่ในโอกาสธรรมดาทั่วไปหรือในการปฏิบัติงาน หรือในงานพิธีการกลางวัน และอาจใช้สีเข้มได้ ในงานพิธีการกลางคืน

长袖款御赐服：在出席日间典礼时，选用浅色或图案简约素雅的纹样；晚间典礼则倾向于选择色调深沉的纹样。

เสื้อพระราชทานแขนยาว เสื้อพระราชทานแขนยาว ใช้สีอ่อนหรือลวดลายสุภาพในงานพิธีการกลางวันและใช้สีเข้มในงานพิธีการกลางคืน

配束腰带的长袖款御赐服 ： 在出席日间典礼时，选用浅色或端庄纹样；在出席晚间正式活动则多采用深色调的纹样。若搭配束腰带，则专用于出席重要的庆典仪式。

เสื้อพระราชทานแขนยาวคาดเอว ใช้สีอ่อนหรือลวดลายสุภาพในงานพิธีการกลางวันและใช้สีเข้มในงานพิธีการกลางคืน เสื้อพระราชทานแขนยาวพร้อมผ้าคาดเอว มักใช้ในโอกาสพิธีการสำคัญ